38dấu chứng
41ảnh thật · PMC CC BY
18ảnh thật · Wellcome CC BY/PD
470ảnh thật · Wikimedia
17tái tạo từ ca nội bộ
51ảnh mô phỏng
Da và niêm mạc
DS-01Trứng cá (sẩn viêm, mụn mủ đầu trắng)
Hình thái: Sẩn đỏ đường kính 1–5 mm, mụn mủ đầu trắng, có khi nang sâu và sẹo rỗ; tổn thương nhiều lứa cùng lúc.
Phân bố: Đối xứng vùng tiết bã (má, cằm, trán); không ở lòng bàn tay – chân.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi quanh sẩn; bờ mờ; bề mặt có mủ trắng hoặc vảy tiết nhỏ.
Dấu hiệu kèm: Da dầu, lỗ chân lông giãn, có thể có cục nang và sẹo. · âm tính: Không sốt, không đau khớp, không tổn thương niêm mạc.
Chẩn đoán phân biệt: Viêm da mủ, viêm nang lông, trứng cá đỏ (rosacea), phát ban do thuốc.
Điểm giảng dạy: Phân biệt sẩn viêm và mụn mủ; vị trí tiết bã giúp loại trứng cá do thuốc; sẹo rỗ là biến chứng cần điều trị sớm.
Da vùng hai má và cằm có nhiều sẩn đỏ 2–4 mm xen vài mụn mủ đầu trắng, da nền bóng dầu, không tổn thương niêm mạc.
glossary: 21134, 21135, 21241, 21242, 21243, 21244 …
DS-02Vảy nến thể mảng
Hình thái: Mảng đỏ ranh giới rõ, trên phủ vảy trắng bạc, cạo vảy thấy dấu hiệu vết nến và giọt sương máu.
Phân bố: Mặt chịu áp lực (khuỷu, gối), da đầu, vùng xương cùng; đối xứng hai bên.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ hồng nền mảng, vảy trắng bạc khô; bờ rất rõ như vẽ.
Dấu hiệu kèm: Dày móng, đốm móng, đau khớp (thể khớp). · âm tính: Không chảy mủ, không loét, không đau nhiều.
Chẩn đoán phân biệt: Chàm thể tạng, nấm da thân, viêm da tiết bã, hồng ban đa dạng.
Điểm giảng dạy: Bờ rõ + vảy bạc + vị trí chịu áp lực là bộ ba gợi ý; cạo vảy có giọt sương máu (Auspitz).
Mảng đỏ 4×6 cm bờ rõ ở mặt sau khuỷu hai bên, phủ vảy trắng bạc dày, cạo vảy lộ bề mặt đỏ bóng.
glossary: 21136, 21137, 21186, 21187, 21246, 21247 …
DS-03Chàm thể tạng (viêm da cơ địa)
Hình thái: Đám đỏ bờ không rõ, da khô, trợt do cào gãi, dày da và hằn cổ trâu ở thể mạn.
Phân bố: Đối xứng, theo nếp gấp; ở trẻ nhỏ hay ở má và mặt duỗi.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi đến đỏ sẫm, bờ lan tỏa; bề mặt khô, có vảy mịn.
Dấu hiệu kèm: Ngứa nhiều (gãi thành vết xước tuyến tính), tiền sử hen/viêm mũi dị ứng. · âm tính: Không mụn mủ, không sốt, không tổn thương niêm mạc.
Chẩn đoán phân biệt: Vảy nến, ghẻ, nấm da, viêm da tiếp xúc.
Điểm giảng dạy: Ngứa + nếp gấp + tiền sử dị ứng; phân biệt với vảy nến nhờ bờ mờ và không có vảy bạc dày.
Hai má và vùng quanh miệng đỏ, khô, nhiều vết xước do cào gãi, bờ lan tỏa, không mụn mủ.
glossary: 21138, 21139, 21188, 21264, 21265, 21266 …
DS-04Nấm da thân (mảng hình vòng)
Hình thái: Mảng hình tròn/vòng, bờ gồ cao có vảy, trung tâm nhạt màu (clearing).
Phân bố: Khu trú, có thể nhiều ổ; không đối xứng.
Màu – bờ – bề mặt: Bờ đỏ gồ, vảy mịn ở rìa; trung tâm hồng nhạt hoặc nâu.
Dấu hiệu kèm: Ngứa, tiền sử tiếp xúc vật nuôi hoặc người bị nấm. · âm tính: Không mủ, không đau, không tổn thương niêm mạc.
Chẩn đoán phân biệt: Vảy nến thể đồng tiền, hồng ban đa dạng, viêm da tiết bã, lupus.
Điểm giảng dạy: Bờ hoạt động có vảy + trung tâm lành = hình vòng; soi KOH xác định.
Mảng hình vòng 3 cm ở cẳng tay, bờ gồ đỏ có vảy mịn, trung tâm nhạt màu, ngứa.
glossary: 21140, 21141, 21197, 21198, 21275, 21276 …
DS-05Nấm bàn chân (nứt kẽ ngón)
Hình thái: Bong vảy trắng, nứt kẽ ngón, có khi mụn nước; thể mạn dày sừng lòng bàn chân.
Phân bố: Kẽ ngón (thường cả hai chân), lan lòng bàn chân.
Màu – bờ – bề mặt: Vảy trắng ẩm, da đỏ dưới vảy; kẽ ngón nứt, mùi hôi.
Dấu hiệu kèm: Ngứa, rát, có thể nhiễm khuẩn thứ phát. · âm tính: Không loét, không sốt.
Chẩn đoán phân biệt: Chàm bàn chân, vảy nến lòng bàn chân, viêm da tiếp xúc.
Điểm giảng dạy: Kẽ ngón ẩm trắng là dấu hiệu kinh điển; soi KOH trước khi dùng corticoid.
Kẽ ngón 3–4 hai bàn chân bong vảy trắng, nứt, da đỏ ẩm; lòng bàn chân khô dày nhẹ.
glossary: 21142, 21143, 21199, 21283, 21284, 21285 …
DS-06Bạch biến (mảng mất sắc tố)
Hình thái: Mảng trắng như sữa, bờ rõ, không vảy, không teo da; hình dạng bất quy tắc.
Phân bố: Đối xứng quanh lỗ tự nhiên và đầu chi (yếu tố Koebner).
Màu – bờ – bề mặt: Trắng đều, bờ rất rõ (có thể viền tăng sắc tố); bề mặt nhẵn như da lành.
Dấu hiệu kèm: Tóc trắng vùng tổn thương (leukotrichia), tiền sử bệnh tự miễn. · âm tính: Không vảy, không ngứa, không teo da, không mất cảm giác.
Chẩn đoán phân biệt: Bạch biến hóa học, phong (mất cảm giác), lang ben, giảm sắc tố sau viêm.
Điểm giảng dạy: Bờ rõ + không vảy + không rối loạn cảm giác giúp phân biệt với phong và lang ben.
Mảng mất sắc tố trắng như sữa ở mu bàn tay phải, bờ rõ, bề mặt nhẵn, không vảy, không ngứa.
glossary: 21144, 21145, 21189, 21200, 21201, 21202 …
DS-07Chốc (vảy tiết màu mật ong)
Hình thái: Vết trợt nông, vảy tiết vàng nâu như mật ong; thể bọng nước ở trẻ nhỏ.
Phân bố: Khu trú, lan theo tay gãi; hay ở mặt.
Màu – bờ – bề mặt: Nền đỏ ẩm, vảy tiết vàng; bờ rõ nhưng nham nhở.
Dấu hiệu kèm: Hạch vùng lân cận, ngứa, không sốt (trừ thể nặng). · âm tính: Không đau nhiều, không loét sâu.
Chẩn đoán phân biệt: Zona, herpes, chàm bội nhiễm, bỏng.
Điểm giảng dạy: Màu mật ong là dấu hiệu nhận diện; rất dễ lây, cần điều trị sớm và vệ sinh tay.
Vết trợt nông 1,5 cm quanh cánh mũi trái, phủ vảy tiết màu mật ong, nền da đỏ ẩm.
glossary: 21146, 21147, 21190, 21358, 21359, 21360 …
DS-08Zona (mụn nước theo dải)
Hình thái: Chùm mụn nước căng trên nền đỏ, khu trú một bên theo đường chi phối của dây thần kinh; có thể loét, đóng vảy.
Phân bố: Một bên, không vượt đường giữa; dải ngang thân hoặc theo nhánh dây V.
Màu – bờ – bề mặt: Nền đỏ tím, mụn nước trong sau đục; bờ theo khoanh da (không theo hình tròn).
Dấu hiệu kèm: Đau rát nhiều trước khi phát ban, dị cảm, sốt nhẹ, đau tăng khi chạm. · âm tính: Không tổn thương bên đối diện; không tổn thương niêm mạc (trừ zona dây V).
Chẩn đoán phân biệt: Herpes simplex, viêm da tiếp xúc, chốc, đau thần kinh liên sườn trước phát ban.
Điểm giảng dạy: Đau trước ban + dải một bên là hai điểm quyết định; điều trị kháng virus trong 72 giờ đầu.
Dải mụn nước thành chùm trên nền đỏ tím ở vùng liên sườn phải T6–T7, không vượt đường giữa, kèm đau rát nhiều.
glossary: 21148, 21149, 21234, 21235, 21236, 21237 …
DS-09Ghẻ (sẩn cào gãi, đường hầm)
Hình thái: Sẩn nhỏ, vết xước tuyến tính, đường hầm mảnh 1–10 mm đầu có mụn nước nhỏ.
Phân bố: Kẽ ngón tay, cổ tay, quanh rốn; trẻ nhỏ có thể toàn thân.
Màu – bờ – bề mặt: Sẩn đỏ, vết cào gãi; đường hầm màu xám mảnh.
Dấu hiệu kèm: Ngứa dữ dội về đêm, nhiều người trong nhà cùng ngứa. · âm tính: Không sốt; không tổn thương niêm mạc.
Chẩn đoán phân biệt: Chàm, viêm da tiếp xúc, mày đay, sẩn do côn trùng.
Điểm giảng dạy: Ngứa đêm + yếu tố dịch tễ gia đình + kẽ ngón là bộ ba; soi da liễu tìm đường hầm/cái ghẻ.
Kẽ ngón tay hai bên có sẩn đỏ nhỏ và vết xước tuyến tính, ngứa nhiều về đêm; vợ và con cũng ngứa.
glossary: 21150, 21151, 21295, 21370, 21499, 21500 …
DS-25Loét do tì đè (loét cùng cụt)
Hình thái: Ổ loét trên vùng xương nhô, đáy hoại tử/vàng, bờ tím, tổn thương mô sâu hơn thấy được; phân độ 1–4.
Phân bố: Điểm tì đè, khu trú; thường một hoặc vài ổ.
Màu – bờ – bề mặt: Quanh loét đỏ tím, da có thể hoại tử đen; bờ không đều.
Dấu hiệu kèm: Bệnh nhân nằm lâu, suy dinh dưỡng, mất cảm giác; mùi hôi, dịch tiết. · âm tính: Không sốt (nếu sốt phải loại trừ nhiễm trùng sâu/xương).
Chẩn đoán phân biệt: Loét mạch máu, loét do tư thế không do tì đè, chốc hoại tử.
Điểm giảng dạy: Đỏ không mất khi ấn (giai đoạn 1) là dấu hiệu sớm nhất; thăm dò ổ loét để đánh giá độ sâu.
Ổ loét 4×3 cm vùng cùng cụt, đáy hoại tử vàng, bờ tím, da quanh đỏ; bệnh nhân nằm lâu, gầy.
glossary: 21179, 21180, 21238, 21239, 21240, 21352 …
DS-26Hồng ban đa dạng (tổn thương hình bia)
Hình thái: Tổn thương hình bia 3 vòng đồng tâm (đỏ ngoài – nhạt giữa – đỏ tía trong), có thể có bọng nước trung tâm.
Phân bố: Đầu chi, đối xứng; có thể tổn thương niêm mạc (thể nặng).
Màu – bờ – bề mặt: Ba màu đồng tâm rất rõ; bề mặt phẳng hoặc bọng nước.
Dấu hiệu kèm: Sốt nhẹ, ngứa/rát, tiền sử nhiễm herpes hoặc thuốc. · âm tính: Không hoại tử da diện rộng (khác TEN), không mụn mủ.
Chẩn đoán phân biệt: Mày đay (wheal, di chuyển), ban do thuốc, TEN/SJS, hồng ban vòng.
Điểm giảng dạy: Hình bia là dấu hiệu bắt buộc; luôn khám niêm mạc miệng/mắt để phân độ nặng.
Nhiều tổn thương hình bia 1–2 cm ở mu tay và cẳng tay hai bên, ba vòng màu đồng tâm, không loét niêm mạc.
glossary: 21181, 21182, 21231, 21353, 21354, 21355 …
DS-28Mày đay (sẩn phù, mảng phù khu trú)
Hình thái: Sẩn phù gồ cao, đường kính vài mm đến vài cm, màu hồng hoặc trắng ngà ở trung tâm, có thể hợp thành mảng lớn; mỗi tổn thương thường mất đi trong <24 giờ.
Phân bố: Rải rác, không đối xứng, thay đổi vị trí theo giờ; khi ấn vào còn phù (không để lại dấu ấn lõm).
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ hồng hoặc nhạt màu ở trung tâm với quầng đỏ xung quanh; bờ rõ, bề mặt phẳng nhẵn, không vảy.
Dấu hiệu kèm: Ngứa nhiều, có thể phù môi – mi mắt (phù mạch), dermographism. · âm tính: Không vảy, không sẹo, không loét, tổn thương không cố định một vị trí.
Chẩn đoán phân biệt: Phù mạch, viêm da tiếp xúc, hồng ban đa dạng, phát ban do thuốc, viêm mạch.
Điểm giảng dạy: Hai câu hỏi quyết định: tổn thương có di chuyển và có mất trong 24 giờ không; mày đay không để lại sẹo — nếu có sẹo phải nghĩ viêm mạch.
Da vùng thân và hai tay nổi nhiều sẩn phù gồ cao màu hồng, đường kính 1–3 cm, bờ rõ, bề mặt nhẵn, ngứa nhiều; tổn thương thay đổi vị trí trong ngày và mỗi sẩn lặn trong vòng 24 giờ, không để lại sẹo.
glossary: 21367, 21368, 21516, 21517, 21518, 21519 …
Mắt
DS-15Viêm kết mạc (đỏ mắt, tiết tố)
Hình thái: Kết mạc đỏ lan tỏa, mạch máu nổi rõ, có tiết tố nhầy hoặc mủ; mi mắt dính khi ngủ dậy.
Phân bố: Một hoặc hai mắt; đỏ toàn bộ kết mạc (không khu trú như xuất huyết).
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi, bề mặt ướt, có thể phù mi.
Dấu hiệu kèm: Ngứa, rát, chói, chảy nước mắt; KHÔNG giảm thị lực, không đau nhãn cầu. · âm tính: Đồng tử bình thường, không dính mống mắt, không tổn thương giác mạc.
Chẩn đoán phân biệt: Viêm giác mạc, viêm mống mắt thể mi (đau, sợ sáng, giảm thị lực), glôcôm cấp.
Điểm giảng dạy: Đỏ mắt không đau, không giảm thị lực = viêm kết mạc; đau + sợ sáng = phải khám giác mạc.
Kết mạc mắt phải đỏ lan tỏa, tiết tố nhầy, mi mắt phù nhẹ, thị lực bình thường, không đau nhãn cầu.
glossary: 21160, 21161, 21210, 21322, 21323, 21324 …
DS-17Lồi mắt (nhãn cầu lồi ra trước)
Hình thái: Nhãn cầu lồi ra trước, khe mi mở rộng, thấy củng mạc trên (dấu hiệu mặt trời lặn), mí trên co kéo.
Phân bố: Hai bên đối xứng (bệnh Basedow) hoặc một bên (khối u, viêm hốc mắt).
Màu – bờ – bề mặt: Kết mạc có thể đỏ, phù mi; không đổi màu da.
Dấu hiệu kèm: Nhìn đôi, chảy nước mắt, sợ sáng, mạch nhanh, sụt cân, bướu giáp (nếu Basedow). · âm tính: Không lồi khi nhìn nghiêng bình thường (so sánh hai mắt); không có tiếng thổi hốc mắt.
Chẩn đoán phân biệt: Bệnh mắt Basedow, viêm mô hốc mắt, u hốc mắt, dò động mạch – xoang hang.
Điểm giảng dạy: Đo độ lồi bằng thước Hertel; lồi một bên luôn phải loại trừ u/viêm.
Hai nhãn cầu lồi ra trước, khe mi rộng, lộ củng mạc phía trên, kèm mạch nhanh và sụt cân.
glossary: 21164, 21165, 21193, 21212, 21213, 21214 …
Tai – mũi – họng
DS-14Viêm amidan cấp (đỏ, giả mạc trắng)
Hình thái: Amidan sưng đỏ, có chấm/mảng mủ trắng; lưỡi gà phù, thành sau họng đỏ.
Phân bố: Hai bên amidan (không đối xứng nếu áp xe).
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi, mủ trắng vàng trên mặt amidan; bề mặt ướt.
Dấu hiệu kèm: Sốt, đau họng nhiều, nuốt vướng, hạch cổ đau. · âm tính: Không khó thở, không lệch lưỡi gà (nếu lệch → áp xe quanh amidan).
Chẩn đoán phân biệt: Viêm họng do virus, bạch hầu (giả mạc dai), áp xe quanh amidan, tăng bạch cầu đơn nhân.
Điểm giảng dạy: Đối xứng + giả mạc bong được gợi ý viêm amidan mủ; giả mạc dai và chảy máu khi bóc gợi ý bạch hầu.
Hai amidan sưng đỏ độ III, phủ nhiều chấm mủ trắng, lưỡi gà phù nề; hạch cổ hai bên đau.
glossary: 21158, 21159, 21208, 21209, 21310, 21311 …
Miệng – răng – lưỡi
DS-11Loét aphthous (đáy vàng, quầng đỏ)
Hình thái: Ổ loét tròn nông 3–10 mm, đáy vàng xám, quầng đỏ rõ, bờ gọn.
Phân bố: Khu trú, có thể nhiều ổ; niêm mạc di động (má, môi).
Màu – bờ – bề mặt: Đáy vàng trắng, quầng đỏ; bề mặt ướt.
Dấu hiệu kèm: Đau nhiều khi ăn nói, sốt nhẹ nếu nhiều ổ; tái phát từng đợt. · âm tính: Không cứng bờ, không hạch cứng, không tổn thương da.
Chẩn đoán phân biệt: Herpes miệng, loét sang thương (giang mai), ung thư miệng, loét do thuốc.
Điểm giảng dạy: Loét <1 cm, bờ mềm, tự lành 7–14 ngày; loét cứng bờ >2 tuần phải sinh thiết.
Niêm mạc má phải có ổ loét tròn 6 mm, đáy vàng xám, quầng đỏ, bờ mềm, đau nhiều khi ăn.
glossary: 21154, 21155, 21191, 21206, 21207, 21303 …
DS-12Nấm miệng (giả mạc trắng bong được)
Hình thái: Mảng trắng như sữa đông, cạo bong để lại niêm mạc đỏ ướt; có thể teo đỏ ở thể khác.
Phân bố: Lan tỏa hoặc thành mảng ở lưỡi, má, vòm.
Màu – bờ – bề mặt: Trắng ngà, dễ bong; nền đỏ dưới giả mạc.
Dấu hiệu kèm: Đau rát, khô miệng, vị giác thay đổi; yếu tố nguy cơ (corticoid hít, đái tháo đường, HIV). · âm tính: Không loét sâu, không cứng.
Chẩn đoán phân biệt: Bạch sản, lichen phẳng, giang mai thứ phát, viêm miệng do thuốc.
Điểm giảng dạy: Cạo bong được là điểm phân biệt với bạch sản; tìm yếu tố nguy cơ trước khi điều trị.
Mặt lưng lưỡi và niêm mạc má có nhiều mảng trắng ngà, cạo ra để lại niêm mạc đỏ ướt, đau rát.
glossary: 21185, 21490, 21491, 21492, 21493, 21494
DS-13Sâu răng (hốc đen trên răng hàm)
Hình thái: Hốc đen/nâu ở men răng, có thể lỗ sâu; răng đổi màu xám.
Phân bố: Răng hàm lớn, mặt nhai hoặc cổ răng.
Màu – bờ – bề mặt: Đen nâu, bờ nham nhở; bề mặt mất bóng men.
Dấu hiệu kèm: Đau khi ăn nóng/lạnh/ngọt, hôi miệng, ê buốt. · âm tính: Không sưng lợi cấp, không áp xe (nếu chưa biến chứng).
Chẩn đoán phân biệt: Nhiễm fluor, đổi màu do tetracyclin, mòn răng.
Điểm giảng dạy: Vị trí mặt nhai + hốc mất men; biến chứng viêm tủy/áp xe nếu không điều trị.
Răng hàm lớn thứ nhất dưới phải có hốc sâu màu nâu đen ở mặt nhai, ê buốt khi uống nước lạnh.
glossary: 21156, 21157, 21192, 21313, 21314, 21315 …
Cổ – tuyến giáp
DS-18Bướu giáp (khối sưng trước cổ)
Hình thái: Khối sưng vùng trước cổ, di động theo nhịp nuốt; có thể nhân (không đều) hoặc lan tỏa.
Phân bố: Đường giữa cổ, có thể lệch/không đối xứng; không lan lên góc hàm.
Màu – bờ – bề mặt: Da trên khối bình thường hoặc căng; bờ rõ khi nhân giáp, mờ khi lan tỏa.
Dấu hiệu kèm: Nuốt vướng, khó thở khi chèn ép, hồi hộp/sụt cân (cường giáp) hoặc chậm chạp (suy giáp). · âm tính: Không di động theo nuốt (gợi ý khối ngoài giáp), không có hạch cứng.
Chẩn đoán phân biệt: Hạch cổ, u mỡ (lipoma), nang giáp lưỡi, u tuyến dưới hàm, phình động mạch cảnh.
Điểm giảng dạy: Di động theo nuốt + nằm đường giữa = tuyến giáp; nghe tiếng thổi gợi ý cường giáp.
Khối sưng 5×4 cm vùng trước cổ, di động theo nhịp nuốt, mật độ chắc, không đau, da trên khối bình thường.
glossary: 21166, 21167, 21211, 21334
Chi – bàn tay – bàn chân
DS-10Viêm mô bào (đỏ, sưng, bờ lan)
Hình thái: Mảng đỏ sẫm lan rộng, nóng, sưng, căng da; bờ không rõ, có thể có vạch viêm mạch bạch huyết.
Phân bố: Một bên chi dưới, lan nhanh theo mô dưới da.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ sẫm đến tím, bóng do phù; bờ nhòe; có thể có bọng nước.
Dấu hiệu kèm: Sốt, hạch bẹn đau, đau khi đi lại, cửa vào (vết nứt kẽ, loét). · âm tính: Không có ranh giới rõ như viêm quầng; không mủ khu trú (nếu có là áp xe).
Chẩn đoán phân biệt: Viêm quầng (bờ rõ, gồ cao), huyết khối tĩnh mạch sâu, viêm da tiếp xúc, viêm cân mạc hoại tử.
Điểm giảng dạy: Đỏ + nóng + sưng + sốt một bên chân; viêm quầng bờ rõ hơn và nông hơn.
Cẳng chân phải đỏ sẫm, nóng, sưng căng, bờ không rõ lan tới 1/3 dưới đùi, kèm sốt 38,5°C.
glossary: 21152, 21153, 21203, 21204, 21205, 21296 …
DS-22Loét bàn chân đái tháo đường
Hình thái: Ổ loét đục lỗ, đáy hoại tử vàng, quầng sừng dày; có thể nhiễm trùng, lộ gân/xương.
Phân bố: Mặt chịu áp lực bàn chân, khu trú; thường một bên.
Màu – bờ – bề mặt: Đáy vàng xám, bờ sừng trắng dày; quanh loét da khô nứt.
Dấu hiệu kèm: Giảm cảm giác (monofilament), mạch mu chân yếu, biến dạng ngón, bàn chân nóng (nhiễm trùng). · âm tính: Không đau nhiều (do mất cảm giác) — đừng nhầm là ổ loét nhẹ.
Chẩn đoán phân biệt: Loét do tì đè, loét tĩnh mạch, loét do bệnh động mạch ngoại biên, chai chân đơn thuần.
Điểm giảng dạy: Mất cảm giác + vị trí chịu lực + quầng sừng; luôn thăm dò bằng đầu dò vô khuẩn để loại trừ áp xe sâu.
Ổ loét 2 cm ở đệm ngón 1 bàn chân phải, đáy hoại tử vàng, quầng sừng dày, cảm giác bảo vệ giảm.
glossary: 21174, 21195, 21224, 21225, 21226, 21227 …
DS-23Loét tĩnh mạch (trên mắt cá trong)
Hình thái: Ổ loét nông, đáy đỏ hạt, bờ không đều; quanh loét da nâu (haemosiderin), phù.
Phân bố: Trên mắt cá trong, có thể hai bên; không ở mặt chịu lực.
Màu – bờ – bề mặt: Đáy đỏ tươi hạt, dịch tiết; da quanh nâu sẫm, có thể chàm hóa.
Dấu hiệu kèm: Phù chân, giãn tĩnh mạch, đau giảm khi nâng chân. · âm tính: Mạch mu chân bắt rõ, không đau khi nghỉ như loét động mạch.
Chẩn đoán phân biệt: Loét động mạch (đau, mạch yếu, đáy nhợt), loét đái tháo đường, loét do tì đè, ung thư da.
Điểm giảng dạy: Vị trí trên mắt cá trong + da nâu quanh loét + phù là bộ ba kinh điển; băng ép là điều trị nền.
Ổ loét 3×2 cm trên mắt cá trong chân trái, đáy đỏ hạt ẩm, da quanh nâu sẫm, phù nhẹ cổ chân.
glossary: 21175, 21176, 21229, 21347, 21348, 21349 …
DS-24Phù ấn lõm
Hình thái: Da căng bóng, ấn ngón tay để lại hõm kéo dài vài giây; mức độ 1+ đến 4+.
Phân bố: Hai chân đối xứng (tim, gan, thận) hoặc một bên (tĩnh mạch, lympho).
Màu – bờ – bề mặt: Da nhợt, bóng; có thể nứt, rỉ dịch.
Dấu hiệu kèm: Khó thở khi nằm (suy tim), vàng da (xơ gan), tiểu ít, tĩnh mạch cổ nổi. · âm tính: Không đỏ, không nóng (khác viêm mô bào); không đau nhiều.
Chẩn đoán phân biệt: Phù do thuốc, phù niêm (không ấn lõm), viêm mô bào, huyết khối tĩnh mạch sâu.
Điểm giảng dạy: Ấn 5 giây ở mặt trước xương chày; đo vòng chi mỗi ngày để theo dõi; phù một bên phải loại trừ huyết khối.
Hai cẳng chân phù mềm ấn lõm 3+, da căng bóng, không đỏ nóng; tĩnh mạch cổ nổi khi nằm.
glossary: 21177, 21178, 21350, 21362, 21363, 21384 …
DS-27Vết thương – trầy xước da (gối, cẳng chân, khuỷu, da đầu)
Hình thái: Mảng trợt da, rớm máu, vảy tiết; nếu rách da thì bờ vết thương rõ, có thể bầm quanh.
Phân bố: Vùng lộ ra khi ngã (gối, khuỷu, cẳng chân).
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi, vảy tiết nâu; bờ nham nhở; bầm tím quanh.
Dấu hiệu kèm: Đau khi cử động, sưng nhẹ; kiểm tra vận động/gân nếu vết rách sâu. · âm tính: Không chảy mủ, không sốt (nếu có là nhiễm trùng).
Chẩn đoán phân biệt: Loét do tì đè, nhiễm trùng da, vết thương do tiêm.
Điểm giảng dạy: Mô tả theo kích thước – độ sâu – bờ – dấu nhiễm; cần kiểm tra cảm giác/vận động ngón nếu tổn thương sâu.
Mảng trợt da 5×4 cm mặt trước gối phải, rớm máu, vảy tiết nâu, bầm tím quanh, không mủ.
glossary: 21183, 21184, 21351, 21387, 21388, 21393 …
Móng
DS-19Ngón tay dùi trống
Hình thái: Đầu ngón phình to, móng cong như mặt đồng hồ úp, mất góc Lovibond; dấu Schamroth mất.
Phân bố: Hai bàn tay, đối xứng; thường cả ngón chân.
Màu – bờ – bề mặt: Da đầu ngón bóng, móng có thể hơi xanh; bề mặt móng cong.
Dấu hiệu kèm: Khó thở, ho mạn, tím môi (bệnh phổi), tiêu chảy mạn (bệnh ruột), bệnh tim bẩm sinh. · âm tính: Không đau, không sưng khớp, không viêm quanh móng.
Chẩn đoán phân biệt: Viêm quanh móng mạn, phì đại xương khớp, móng vòm do tuổi.
Điểm giảng dạy: Dấu Schamroth (áp hai móng không còn khe sáng hình thoi) là cách kiểm tra nhanh.
Đầu các ngón tay phình to, móng cong, mất góc Lovibond, dấu Schamroth dương tính hai bàn tay.
glossary: 21168, 21169, 21194, 21218, 21219, 21336 …
DS-20Nấm móng (móng dày, vàng nâu)
Hình thái: Móng dày, đổi màu vàng nâu, mất bóng, mủn, có thể tách móng; vụn dưới móng.
Phân bố: Một hoặc vài móng, thường móng chân ngón cái.
Màu – bờ – bề mặt: Vàng nâu, đục; bề mặt gồ ghề, bờ móng nham nhở.
Dấu hiệu kèm: Không đau (trừ khi dày chèn), kèm nấm kẽ chân. · âm tính: Không viêm quanh móng cấp, không mủ.
Chẩn đoán phân biệt: Loạn dưỡng móng do vảy nến, chấn thương móng, lichen phẳng móng.
Điểm giảng dạy: Xét nghiệm nấm trước khi điều trị kéo dài; phân biệt với loạn dưỡng do vảy nến (có đốm dầu).
Móng ngón chân cái hai bên dày, vàng nâu, mủn, có vụn dưới móng, không đau.
glossary: 21170, 21171, 21220, 21221, 21222, 21223 …
DS-21Viêm quanh móng
Hình thái: Nếp móng đỏ, sưng, đau; có thể có mủ (cấp) hoặc dày nếp móng (mạn).
Phân bố: Một ngón, khu trú ở nếp móng bên.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi, bóng, căng; bờ rõ quanh nếp móng.
Dấu hiệu kèm: Đau chói khi chạm, hạn chế vận động ngón; sốt nếu áp xe. · âm tính: Không tổn thương thân móng (khác nấm móng).
Chẩn đoán phân biệt: Nấm móng, hạt cơm quanh móng, viêm đầu ngón (felon).
Điểm giảng dạy: Cấp tính thường do tụ cầu sau khi cắt tỉa móng; mạn do kích thích/ẩm ướt.
Nếp móng ngón trỏ phải đỏ, sưng, đau chói, có điểm mủ vàng ở bờ nếp móng.
glossary: 21172, 21173, 21196, 21232, 21233, 21382 …
Toàn thân – tổng trạng
DS-16Vàng da – vàng củng mạc
Hình thái: Củng mạc vàng rõ, da ngả vàng; mức độ tương ứng bilirubin.
Phân bố: Toàn thân, rõ nhất ở củng mạc và niêm mạc; lòng bàn tay ít vàng.
Màu – bờ – bề mặt: Vàng sáng (tăng bilirubin gián tiếp) hoặc vàng xanh (tắc mật); da có thể xỉn.
Dấu hiệu kèm: Nước tiểu sẫm, phân bạc màu (tắc mật), ngứa, gan lách to, dấu hiệu xuất huyết. · âm tính: Không vàng lòng bàn tay (gợi ý tăng carotene thay vì vàng da).
Chẩn đoán phân biệt: Tăng carotene (ăn nhiều cà rốt), thiếu máu (củng mạc trắng xanh), suy thận (da xám).
Điểm giảng dạy: Luôn khám củng mạc dưới ánh sáng tự nhiên; vàng củng mạc xuất hiện khi bilirubin >2,5–3 mg/dL.
Củng mạc hai mắt vàng rõ, da mặt và thân ngả vàng, niêm mạc dưới lưỡi vàng; nước tiểu sẫm màu.
glossary: 21162, 21163, 21333, 21535, 21536, 21537 …
Chấn thương – Cấp cứu
DS-33Bỏng da (nhiệt – hóa chất – điện)
Hình thái: Độ I: đỏ, đau, không bóng nước. Độ II: bóng nước, đau nhiều, đáy ướt hồng. Độ III: da trắng xám hoặc cháy đen, mất cảm giác, da khô như giấy.
Phân bố: Ranh giới theo vật tiếp xúc (bàn là, dây điện, hóa chất) — bờ thường rõ, đối xứng nếu hai chi tiếp xúc.
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi (độ I–II), trắng bệch/đen (độ III); bờ rõ; bề mặt ướt hoặc khô hoại tử.
Dấu hiệu kèm: Đau (độ I–II) hoặc mất đau (độ III); rối loạn nước – điện giải nếu diện rộng; co thắt cơ, loạn nhịp nếu bỏng điện. · âm tính: Không có bóng nước lan rộng kiểu nhiễm trùng; không hoại tử tiến triển sau 48 giờ (nếu có: nhiễm trùng/ bỏng hóa chất chưa xử lý).
Chẩn đoán phân biệt: Hội chứng Stevens–Johnson (bỏng niêm mạc), viêm mô bào, hoại tử da do chèn ép, bỏng do tia xạ.
Điểm giảng dạy: Tính diện tích theo quy tắc bàn tay bệnh nhân (1%) và Wallace 9; luôn khám niêm mạc, hô hấp và nước tiểu (bỏng điện); chụp/ đo không bắt buộc nhưng phải đánh giá mạch đầu xa.
Bỏng độ II mặt lòng cẳng tay phải 5×4 cm, bóng nước căng, đáy hồng ướt, đau nhiều, không hoại tử, mạch quay rõ.
glossary: 21690, 21691, 21708
DS-34Biến dạng chi do gãy xương
Hình thái: Trục chi gấp góc, ngắn chi, xoay ngoài, sưng nề và bầm tím; có thể lạo xạo xương và cử động bất thường.
Phân bố: Vị trí gãy: 1/3 giữa xương quay/ trụ, cổ xương đùi, mắt cá.
Màu – bờ – bề mặt: Bầm tím lan tỏa, căng da, có thể rách da (gãy hở) lộ xương.
Dấu hiệu kèm: Đau dữ dội tăng khi cử động, mất chức năng, mạch/ cảm giác đầu xa phải kiểm tra (biến chứng mạch, thần kinh, hội chứng khoang). · âm tính: Không gấp góc rõ, không ngắn chi (nứt xương kín đáo); không mất mạch đầu xa.
Chẩn đoán phân biệt: Trật khớp (không lạo xạo), bong gân (sưng khu trú quanh khớp), viêm mô bào (đỏ nóng, không biến dạng trục).
Điểm giảng dạy: Nhìn – sờ – đo chiều dài hai bên; kiểm tra 5 chữ P (pain, pallor, pulselessness, paresthesia, paralysis) trước và sau nắn; mô tả trục chi bằng hình ảnh, không nắn thử.
Cẳng tay phải gấp góc 20 độ 1/3 giữa, sưng nề, bầm tím, không rách da, mạch quay rõ, cảm giác ngón bình thường.
chưa đưa vào glossary
DS-35Máu tụ – đụng dập phần mềm
Hình thái: Khối sưng khu trú, da tím – xanh – vàng theo thời gian, đau khi ấn, có thể căng và nóng; vành tai phồng thành khối (hematoma vành tai).
Phân bố: Tại điểm va đập, bờ không rõ, lan theo trọng lực (máu tụ đùi chảy xuống khoeo).
Màu – bờ – bề mặt: Tím đỏ mới, xanh lục 3–5 ngày, vàng 7–10 ngày; bề mặt da nguyên vẹn, không loét.
Dấu hiệu kèm: Đau tăng khi căng, hạn chế vận động khớp; sốt nhẹ nếu máu tụ lớn; thiếu máu nếu mất máu nhiều. · âm tính: Không có bóng nước, không rỉ dịch mủ (nếu có: nhiễm trùng), không biến dạng trục chi.
Chẩn đoán phân biệt: Viêm mô bào (đỏ nóng lan, sốt), gãy xương (biến dạng trục), huyết khối tĩnh mạch sâu (phù toàn chi), sarcoma phần mềm (khối tiến triển).
Điểm giảng dạy: Đo kích thước và vẽ lại đường viền khối để theo dõi; hỏi cơ chế chấn thương để loại gãy xương kèm; máu tụ lớn vùng đùi/cổ cần theo dõi mạch và Hct.
Khối máu tụ 6×5 cm mặt trước đùi phải sau va đập, da tím, căng, đau khi ấn, không biến dạng trục chi, mạch mu chân rõ.
glossary: 21697, 21698, 21699, 21700, 21701, 21702 …
DS-36Trật khớp (sai khớp)
Hình thái: Mất tương quan khớp: chi ở tư thế cố định bất thường, đầu xương nổi rõ dưới da, khớp rỗng, không vận động được.
Phân bố: Một khớp, một bên; trật háng sau: chi ngắn – khép – xoay trong; trật vai trước: tay dạng – xoay ngoài.
Màu – bờ – bề mặt: Da căng, có thể bầm, không rách; biến dạng rõ đường nét khớp.
Dấu hiệu kèm: Đau dữ dội, cố định tư thế, mất chức năng hoàn toàn; kiểm tra mạch và cảm giác đầu xa (thần kinh tọa, mạch mu chân). · âm tính: Không lạo xạo xương, không cử động bất thường (khác gãy xương); không mất mạch đầu xa.
Chẩn đoán phân biệt: Gãy xương (biến dạng trục, lạo xạo), bong gân nặng, liệt cơ do thần kinh (không biến dạng khớp).
Điểm giảng dạy: So sánh tư thế chi hai bên và sờ đường viền khớp; chụp X-quang trước khi nắn (loại gãy kèm); ghi nhận mạch/ thần kinh trước – sau nắn.
Chi dưới phải ngắn 3 cm, khép và xoay trong, không gấp háng được, đầu xương đùi nổi rõ vùng mông, mạch mu chân rõ.
chưa đưa vào glossary
DS-37Cụt chi – mỏm cụt sau chấn thương
Hình thái: Mất đoạn chi; mỏm cụt có sẹo tròn, da bao phủ hoặc loét, xương lộ nếu biến chứng; mô mềm dư hay co kéo.
Phân bố: Vị trí cắt: đốt ngón, cổ tay, 1/3 dưới cẳng chân (phổ biến nhất).
Màu – bờ – bề mặt: Sẹo trắng – hồng, loét đỏ ướt nếu mỏm cụt chịu lực kém; da khô teo.
Dấu hiệu kèm: Đau mỏm cụt, đau 'chi ma'; loét do đế giả; dấu hiệu nhiễm trùng xương (lộ xương, rò mủ). · âm tính: Không chảy máu, không rò mủ; mỏm cụt liền sẹo tốt, mô mềm che phủ đủ.
Chẩn đoán phân biệt: Loét do tì đè trên mỏm cụt, loét bàn chân đái tháo đường (nếu cụt bán phần), viêm xương mỏm cụt.
Điểm giảng dạy: Đánh giá mỏm cụt theo che phủ mô mềm, độ dài, sẹo và loét đế; hướng dẫn chăm sóc mỏm và kiểm tra da hàng ngày; nhắc tầm soát đau chi ma.
Mỏm cụt 1/3 dưới cẳng chân trái, sẹo liền tốt, da hồng, không loét, không lộ xương, không đau khi ấn.
glossary: 21717
DS-38Trợt da do chấn thương (đụng dập nông)
Hình thái: Mảng mất lớp thượng bì, đỏ ướt hoặc khô, có vảy tiết; bờ nham nhở, không sâu quá lớp bì.
Phân bố: Vùng lồi của cơ thể tiếp xúc mặt đường (gối, khuỷu, lòng bàn tay, cằm).
Màu – bờ – bề mặt: Đỏ tươi mới, nâu – vàng khi đóng vảy; bề mặt ráp; có thể lẫn dị vật (sỏi, đất).
Dấu hiệu kèm: Đau rát, rỉ dịch vàng; kiểm tra dị vật và tiêm uốn ván; giảm cảm giác nếu tổn thương sâu. · âm tính: Không chảy máu đỏ tươi liên tục (mạch máu lớn), không lộ gân/ xương, không mủ vàng đặc (nhiễm trùng).
Chẩn đoán phân biệt: Vết rách da (bờ sắc, sâu), bỏng độ I, chàm nhiễm trùng, loét do tì đè.
Điểm giảng dạy: Mô tả kích thước – độ sâu – dị vật – dấu nhiễm; rửa và băng đúng kỹ thuật; luôn hỏi tình trạng uốn ván và cơ chế chấn thương.
Mảng trợt da 4×3 cm mặt trước gối trái, đỏ ướt, có vảy tiết nâu, lẫn ít sỏi nhỏ, không chảy máu, không lộ gân.
glossary: 21673, 21674, 21675, 21676, 21677, 21678 …
Thần kinh – Cơ – Vận động
DS-29Liệt dây thần kinh VII ngoại biên (liệt mặt ngoại biên)
Hình thái: Mất nếp nhăn trán bên liệt, mắt nhắm không kín (dấu Charles Bell dương tính), khóe miệng xệ, nhân trung lệch về bên lành, rãnh mũi má mất.
Phân bố: Toàn bộ nửa mặt cùng bên, gồm cả phần trên (trán) — khác liệt trung ương chỉ ảnh hưởng phần dưới.
Màu – bờ – bề mặt: Da bình thường, không đỏ, không tổn thương thực thể; chỉ thay đổi hình thái – đối xứng.
Dấu hiệu kèm: Mất cảm giác vị giác 2/3 trước lưỡi, tăng nhạy cảm âm thanh, đau sau tai; yêu cầu há miệng – nhíu mày – huýt sáo – nhắm mắt. · âm tính: Vận động tay chân bình thường, không liệt nửa người, không nói khó (loại trừ đột quỵ).
Chẩn đoán phân biệt: Đột quỵ (liệt trung ương, còn nhăn trán), zona tai (Ramsay Hunt) có mụn nước ống tai, u tuyến mang tai, viêm tai giữa biến chứng.
Điểm giảng dạy: Bắt buộc so sánh 2 bên; xác định tổn thương ngoại biên bằng dấu nhăn trán; khám 5 động tác chuẩn; tìm mụn nước ống tai để loại Ramsay Hunt.
Bệnh nhân tỉnh, nửa mặt phải mất nếp nhăn trán, mắt phải nhắm không kín còn hở 4 mm, khóe miệng lệch về bên trái, không yếu tay chân.
glossary: 21683, 21684, 21685, 21686, 21687, 21688 …
DS-30Bàn chân rũ (liệt cơ duỗi cổ chân)
Hình thái: Bàn chân rủ xuống khi gấp háng, không gấp mu được, dáng đi 'vỗ bàn chân' (steppage), đầu ngón chân cọ đất.
Phân bố: Một bên, theo chi phối dây thần kinh mác chung (tổn thương rễ L5, dây mác tại cổ chân hoặc chèn ép khoang).
Màu – bờ – bề mặt: Không đổi màu da; có thể teo cơ cẳng chân trước ngoài, giảm trương lực.
Dấu hiệu kèm: Giảm/ mất cảm giác mu bàn chân và kẽ ngón 1–2, dấu Tinel sau đầu xương mác; đi bằng mũi chân không được. · âm tính: Gấp gan bàn chân còn, phản xạ gân gót bình thường; không rung giật, không yếu tay.
Chẩn đoán phân biệt: Bệnh cơ (loạn dưỡng cơ), hội chứng chèn ép khoang, tổn thương rễ L5 do thoát vị đĩa đệm, viêm đa rễ – dây thần kinh.
Điểm giảng dạy: Cho bệnh nhân bước bằng gót và gõ mũi chân: dấu hiệu rõ nhất; khám cảm giác mu chân theo dải; phân biệt ngoại vi – trung ương bằng phản xạ và trương lực.
Bàn chân trái rũ khi nâng chân, không gấp mu bàn chân được, cảm giác giảm ở mu bàn chân và kẽ ngón 1–2, dáng đi vỗ gót.
glossary: 21692, 21693, 21694, 21695, 21696, 21736
DS-31Cổ tay rũ (liệt dây thần kinh quay)
Hình thái: Cổ tay rủ xuống khi duỗi tay ra trước, không duỗi được cổ tay và các ngón, bàn tay sấp.
Phân bố: Một bên, theo đường đi dây quay (rãnh xoắn xương cánh tay, quanh cổ xương quay).
Màu – bờ – bề mặt: Không đỏ, không phù; teo cơ cẳng tay sau, mất khối cơ duỗi.
Dấu hiệu kèm: Giảm cảm giác mu bàn tay – ngón 1–3, yếu duỗi khuỷu (nếu tổn thương cao), dấu Tinel ở rãnh xoắn. · âm tính: Gấp cổ tay và gấp ngón còn, cầm nắm còn lực; không liệt chi dưới.
Chẩn đoán phân biệt: Liệt do 'crutch palsy' (nạng), gãy xương cánh tay, ngủ say đè tay, ngộ độc chì, bệnh cơ.
Điểm giảng dạy: Mô tả tư thế 'bàn tay rũ' khi giơ hai tay ra trước; khám cảm giác mu tay; tìm nguyên nhân ngoại khoa (gãy xương cánh tay) trước khi kết luận liệt do chèn ép.
Bệnh nhân giơ hai tay ra trước: cổ tay phải rủ xuống, không duỗi được ngón, giảm cảm giác mu bàn tay ngón 1–3, còn gấp cổ tay.
glossary: 21709, 21718
DS-32Teo cơ bàn tay – ô mô cái (tổn thương thần kinh ngoại biên)
Hình thái: Ô mô cái dẹt, hõm gian cốt lõm rõ, bàn tay gầy, có thể tư thế 'bàn tay khỉ' hoặc 'vuốt trụ'.
Phân bố: Một hoặc hai bên, theo chi phối dây giữa (ô mô cái) và dây trụ (gian cốt, giun út).
Màu – bờ – bề mặt: Da teo mỏng, khô, có thể loét đầu ngón do mất cảm giác; không viêm.
Dấu hiệu kèm: Yếu đối ngón cái, yếu dạng/ khép ngón, dấu Froment dương tính, giảm cảm giác đầu ngón. · âm tính: Không teo cơ vai – cánh tay, không rung giật bó cơ lan rộng (gợi ý bệnh noron vận động).
Chẩn đoán phân biệt: Hội chứng ống cổ tay, chèn ép rễ C8–T1, bệnh noron vận động (ALS), di chứng chấn thương thần kinh, bệnh phong.
Điểm giảng dạy: Đo vòng bàn tay hai bên, so sánh khối ô mô cái; khám Froment và cảm giác đầu ngón để xác định dây bị tổn thương; teo cơ đối xứng + rung giật gợi ý bệnh noron.
Bàn tay phải teo rõ ô mô cái, hõm gian cốt lõm, dấu Froment dương tính, giảm cảm giác đầu ngón 1–3.
glossary: 21706, 21707, 21710, 21711


































































































































































































































































































































































































































































































































































































